Cała wieś patrzyła w niebo. Zagadka z Fryzji wraca po 52 latach

Holandia kojarzy się z wiatrakami, rowerami i przekonaniem, że wszystko da się jakoś zaplanować. A jednak jest w jej historii sprawa, której nie udało się zamknąć równie sprawnie jak drogi na czas remontu. Zimą 1974 roku mieszkańcy fryzyjskiego Gorredijk zaczęli widywać na niebie dziwne rzeczy. I przez kilka tygodni mieli o czym rozmawiać. Jedni patrzyli w górę, inni pukali się w czoło. Przyjechały media, powstały punkty obserwacyjne, a spokojna miejscowość dostała własną zagadkę. Taką, która ponad pół wieku później nadal nadaje się na książkę i film.

Najpierw lepiej było siedzieć cicho

Według rekonstrukcji opublikowanej przez „Noorderland” 27-letni Bjinse Slof zauważył niezwykłe światło już 11 stycznia 1974 roku. Nie pobiegł od razu zawiadamiać gazet. Wolał zachować to dla siebie, bo podejrzewał, jak zostanie potraktowany. Trudno się dziwić. Powiedz sąsiadowi, że widziałeś coś dziwnego na niebie, a zanim zdążysz wyjaśnić co, już zapyta, ile wypiłeś.

29 stycznia Slof miał zobaczyć trójkątny obiekt z czerwonymi światłami. Tym razem zawołał matkę i brata. Historia dotarła do prasy. Później pojawiła się relacja miejscowego urzędnika Piera Postmy i jego żony. Kiedy podobne rzeczy zaczyna zgłaszać więcej osób, trudniej zakończyć rozmowę jednym żartem.

Dzieci też coś widziały

W lutym sprawa nabrała rozpędu. Zgłaszano światła i obiekty o różnych kształtach. Wśród świadków były dzieci, a jedną z nich siedmioletnia Truus Meijer, która opisywała coś przypominającego grzyb. Jej ojciec Geert, nauczyciel, początkowo nie był przekonany. Dziecięca wyobraźnia potrafi przecież sporo.

Zmienił podejście, gdy sam miał zobaczyć podobne zjawisko. Zaczął organizować punkty obserwacyjne. Chciał zbierać informacje i sprawdzić, co właściwie dzieje się nad miejscowością. Sprawą zainteresowały się ogólnokrajowe media, do Gorredijk przyjeżdżali badacze i miłośnicy UFO. Nie było jeszcze internetu, ale zamieszanie udało się zrobić całkiem porządne.

Coś na niebie, podział na ziemi

Mieszkańcy nie przyjęli sprawy jednym głosem. Część była przekonana, że dzieje się coś niezwykłego. Inni mieli dość opowieści o latających obiektach i całego zainteresowania. Z książki Taede A. Smedesa i jego rozmowy z „Historisch Nieuwsblad” wyłania się również mniej widowiskowa strona tej historii. Ludzie, którzy opowiadali o swoich obserwacjach, narażali się na drwiny.

Właściciel baru Jan Boomsma mówił, że po telewizyjnym wywiadzie dotyczącym UFO był wyśmiewany. To akurat łatwo zrozumieć bez znajomości astronomii. W małej miejscowości sensacja przemija, ale sąsiad zostaje. I jeszcze długo może przypominać, że to właśnie ty widziałeś latającego grzyba.

No dobrze, ale co tam latało?

Tu kończy się wygodna część opowieści, bo nie ma odpowiedzi, którą można uczciwie podać jako rozwiązanie całej zagadki. Były relacje świadków, zainteresowanie prasy i próby uporządkowania obserwacji. Pojawiały się wyjaśnienia dotyczące samolotów, pomyłek i zbiorowej sugestii. Były też oczywiście domysły o przybyszach z kosmosu. Samo słowo UFO nie oznacza jednak statku kosmicznego. Oznacza obiekt, którego nie zidentyfikowano.

Między „nie wiem, co widziałem” a „przylecieli z innej planety” jest jeszcze sporo miejsca. Z drugiej strony wyśmianie świadka też niczego nie wyjaśnia. Człowiek może szczerze opisywać to, co zobaczył, i pomylić się w ocenie odległości, wielkości czy ruchu. Może też nie mieć dość informacji, żeby rozpoznać zjawisko. To nie robi z niego ani oszusta, ani odkrywcy obcej cywilizacji. W materiałach, na których opiera się ten artykuł, nie ma rozstrzygającego dowodu na pozaziemskie pochodzenie obserwacji.

Fryzja wraca do swojej zagadki

W 2024 roku ukazała się książka Smedesa „De ufo’s van Gorredijk”. Autor wrócił do dawnych świadków, zainteresowany również tym, co całe zamieszanie zrobiło z ich życiem.

Teraz sprawę podjął Tim Douwsma w dokumencie „Are We Alone?”, którego premiera odbyła się 3 listopada 2026 roku w amsterdamskim Tuschinski. Początkowo zaplanowano zaledwie sześć pokazów. Według komunikatu prasowego opublikowanego 10 listopada bilety rozeszły się w kilka dni. Smedes dodaje, że niektóre seanse wyprzedano w jeden dzień, jeszcze przed udostępnieniem zwiastuna. Pathé rozszerzyło więc dystrybucję na 16 kin w całej Holandii. Oprócz pokazów ze spotkaniami z twórcami pojawiły się również zwykłe seanse repertuarowe. Najwyraźniej latający grzyb sprzed pół wieku nadal potrafi wyciągnąć ludzi z domu. Dawniej wychodzili popatrzeć w niebo, teraz kupują bilety, żeby obejrzeć tych, którzy wtedy patrzyli. Mnie w tej historii ciekawi również to, co działo się między ludźmi. Ktoś coś zobaczył, zastanawiał się, czy o tym powiedzieć, a potem musiał przekonywać innych, że nie postradał rozumu. Tymczasem najuczciwsza odpowiedź mogła od początku brzmieć: „Nie wiem, co to było”. Ponad pięćdziesiąt lat później nadal wypada zostawić dla niej miejsce. Nawet w Holandii nie na wszystko jest gotowy formularz.

Źródła:

• Noorderland – rekonstrukcja obserwacji z 1974 roku
• Historisch Nieuwsblad – rozmowa z Taede A. Smedesem
• Noordboek – książka „De ufo’s van Gorredijk”
• Liwwadders – sześć pokazów i rozszerzenie dystrybucji na 16 kin
• Taede A. Smedes – relacja z premiery i rozszerzenia pokazów
• Oficjalna strona filmu – pokazy i repertuar

Ilustracje: wygenerowane przy użyciu AI, inspirowane relacjami o wydarzeniach w Gorredijk. Przedstawiają wymyślone sceny i postacie, nie są fotografiami archiwalnymi. Obiekt w kształcie grzyba jest hipotetyczną wizją.

(wnl)