Drobne w nieczystościach i śmieciarki na parę. Tak Amsterdam uczył się sprzątać

W 1855 roku Charles Rochussen namalował scenę, która dziś byłaby trudna do wyobrażenia. Przy moście w centrum Amsterdamu stała publiczna toaleta, z której nieczystości spływały prosto do wody. Tuż obok kobieta robiła pranie. Dwie dekady później miasto powołało własną służbę oczyszczania. A jej pracownicy znajdowali w odpadach rzeczy, których nikt by się tam nie spodziewał.

Na obrazie Charlesa Rochussena kobieta robi pranie w kanale obok publicznej toalety przy moście na Spui.

Ktoś zgubił monetę, ktoś ją wyłowił

W połowie XIX wieku w Amsterdamie odbierano już śmieci z domów, ale część odpadów nadal trafiała do rynsztoków i kanałów. W 1877 roku miasto utworzyło osobną służbę, która miała sprzątać ulice i zajmować się odpadami. Na miejskim wysypisku przy Buyskade, w dzisiejszej okolicy Westerparku, działała między innymi sortownia szmat.

Pracownicy sortowni na Buyskade stoją wśród stert szmat i wiklinowych koszy.

O tym, jak wyglądała praca na wysypisku, opowiadał po latach Michiel de Vries. W wydanych w 1972 roku wspomnieniach zapisał historię człowieka, który wyszukiwał monety w ludzkich nieczystościach. Wozy z takim ładunkiem opróżniano do barek przy wysypisku. Według de Vriesa wśród nieczystości często trafiały się drobne, które wypadały kobietom ze spódnic. Znalazca wyławiał pieniądze ręką i wycierał ją o spodnie.

Dłoń trzyma zabrudzoną monetę. W tle robotnicy sortują szmaty obok barki zacumowanej przy wysypisku.

Ze śmieci wybierano też martwe koty. Jak wspominał de Vries, codziennie przychodził po nie człowiek, który na miejscu zdejmował z nich skóry przeznaczone na sprzedaż.

Para na ulicach, prąd ze śmieci

Około 1918 roku miasto zamknęło wysypisko, a odpady zaczęły trafiać do spalarni połączonej z elektrownią. Na zdjęciu z 1925 roku, wykonanym przy Papaverweg, widać instalację, w której chwytaki podawały śmieci do pieca. Amsterdam już wtedy wykorzystywał spalanie odpadów do produkcji prądu.

Nad placem miejskiej spalarni przy Papaverweg wiszą chwytaki do przenoszenia odpadów.

Inna fotografia, z 1928 roku, pokazuje parową polewaczkę i zamiatarkę przy Bilderdijkkade.

Parowa polewaczka i zamiatarka z dużą obrotową szczotką przy Bilderdijkkade w 1928 roku.

Kilka lat później na ulice wyjeżdżali też zamiatacze na rowerach towarowych z napisem Geen papier op straat – „Nie rzucaj papieru na ulicę”. W domach używano wtedy wiader na śmieci. Z czasem zastąpiły je plastikowe worki, a później pojawiły się podziemne kontenery.

Zamiatacze jadą na rowerach towarowych z napisem „Geen papier op straat” – „Nie rzucaj papieru na ulicę”.

Kiedy miasto przestało sprzątać

Wśród archiwalnych zdjęć jest portret Johannesa Haakenhouta przy pracy w 1950 roku. Dziewięć lat wcześniej brał udział w strajku lutowym, proteście przeciwko prześladowaniu i deportacjom Żydów przez niemieckich okupantów. Do strajku przyłączyli się między innymi pracownicy miejskich tramwajów i służb oczyszczania.

	Johannes Haakenhout stoi obok śmieciarki nr 85 i metalowych kubłów na amsterdamskiej ulicy w 1950 roku.

W 1983 roku sprzątacze znów strajkowali, tym razem w ramach protestu pracowników sektora publicznego przeciwko obniżkom płac. Na zdjęciu z Frans Halsstraat widać stertę odpadów zalegających na ulicy.

Góra worków ze śmieciami i rząd metalowych kubłów przy Frans Halsstraat podczas strajku w 1983 roku.

Na innym, z Amsteldijk, ekipa już zamiata jezdnię. Zdjęcie zrobiono o 8.15 rano.

	Ładowarka sprząta stertę kartonów i innych odpadów zalegających wzdłuż Amsteldijk w 1983 roku.

Ponad 330 milionów kilogramów rocznie

Pracownik zamiata bruk miotłą obok małego pojazdu służby oczyszczania przy Staringstraat.

Od 2019 roku odbiór odpadów i sprzątanie ulic są zarządzane centralnie, wspólnie dla dzielnic. Dziś służby obsługują Amsterdam i Weesp. Według danych opublikowanych przez miasto w listopadzie 2026 roku każdego dnia przy sprzątaniu pracuje blisko 640 osób. Do obsługi mają około 14 tysięcy kontenerów i 11 tysięcy ulicznych koszy, a w ciągu roku zbierają ponad 330 milionów kilogramów odpadów.

Pracownik opróżnia metalowe wiadro do wozu konnego. Na chodniku stoją kolejne kubły.

Dziś worek znika pod ziemią po podniesieniu klapy. Na zdjęciach sprzed stu lat widać, jak wiele pracy trzeba było wykonać ręcznie, żeby śmieci w ogóle zniknęły z ulicy.

Dwa konie zaprzęgnięte do wozu ze sprzętem miejskiej służby oczyszczania przy Bilderdijkkade.

Źródło: Gemeente Amsterdam, „150 jaar stadsreiniging: van kleingeld in de poep tot bijzondere vuilniswagens”, 4 listopada 2026 r.

(wnl)

Wiatraczek
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.