Drobne w nieczystościach i śmieciarki na parę. Tak Amsterdam uczył się sprzątać
W 1855 roku Charles Rochussen namalował scenę, która dziś byłaby trudna do wyobrażenia. Przy moście w centrum Amsterdamu stała publiczna toaleta, z której nieczystości spływały prosto do wody. Tuż obok kobieta robiła pranie. Dwie dekady później miasto powołało własną służbę oczyszczania. A jej pracownicy znajdowali w odpadach rzeczy, których nikt by się tam nie spodziewał.

Ktoś zgubił monetę, ktoś ją wyłowił
W połowie XIX wieku w Amsterdamie odbierano już śmieci z domów, ale część odpadów nadal trafiała do rynsztoków i kanałów. W 1877 roku miasto utworzyło osobną służbę, która miała sprzątać ulice i zajmować się odpadami. Na miejskim wysypisku przy Buyskade, w dzisiejszej okolicy Westerparku, działała między innymi sortownia szmat.

O tym, jak wyglądała praca na wysypisku, opowiadał po latach Michiel de Vries. W wydanych w 1972 roku wspomnieniach zapisał historię człowieka, który wyszukiwał monety w ludzkich nieczystościach. Wozy z takim ładunkiem opróżniano do barek przy wysypisku. Według de Vriesa wśród nieczystości często trafiały się drobne, które wypadały kobietom ze spódnic. Znalazca wyławiał pieniądze ręką i wycierał ją o spodnie.

Ze śmieci wybierano też martwe koty. Jak wspominał de Vries, codziennie przychodził po nie człowiek, który na miejscu zdejmował z nich skóry przeznaczone na sprzedaż.
Para na ulicach, prąd ze śmieci
Około 1918 roku miasto zamknęło wysypisko, a odpady zaczęły trafiać do spalarni połączonej z elektrownią. Na zdjęciu z 1925 roku, wykonanym przy Papaverweg, widać instalację, w której chwytaki podawały śmieci do pieca. Amsterdam już wtedy wykorzystywał spalanie odpadów do produkcji prądu.

Inna fotografia, z 1928 roku, pokazuje parową polewaczkę i zamiatarkę przy Bilderdijkkade.

Kilka lat później na ulice wyjeżdżali też zamiatacze na rowerach towarowych z napisem Geen papier op straat – „Nie rzucaj papieru na ulicę”. W domach używano wtedy wiader na śmieci. Z czasem zastąpiły je plastikowe worki, a później pojawiły się podziemne kontenery.

Kiedy miasto przestało sprzątać
Wśród archiwalnych zdjęć jest portret Johannesa Haakenhouta przy pracy w 1950 roku. Dziewięć lat wcześniej brał udział w strajku lutowym, proteście przeciwko prześladowaniu i deportacjom Żydów przez niemieckich okupantów. Do strajku przyłączyli się między innymi pracownicy miejskich tramwajów i służb oczyszczania.

W 1983 roku sprzątacze znów strajkowali, tym razem w ramach protestu pracowników sektora publicznego przeciwko obniżkom płac. Na zdjęciu z Frans Halsstraat widać stertę odpadów zalegających na ulicy.

Na innym, z Amsteldijk, ekipa już zamiata jezdnię. Zdjęcie zrobiono o 8.15 rano.

Ponad 330 milionów kilogramów rocznie

Od 2019 roku odbiór odpadów i sprzątanie ulic są zarządzane centralnie, wspólnie dla dzielnic. Dziś służby obsługują Amsterdam i Weesp. Według danych opublikowanych przez miasto w listopadzie 2026 roku każdego dnia przy sprzątaniu pracuje blisko 640 osób. Do obsługi mają około 14 tysięcy kontenerów i 11 tysięcy ulicznych koszy, a w ciągu roku zbierają ponad 330 milionów kilogramów odpadów.

Dziś worek znika pod ziemią po podniesieniu klapy. Na zdjęciach sprzed stu lat widać, jak wiele pracy trzeba było wykonać ręcznie, żeby śmieci w ogóle zniknęły z ulicy.

Źródło: Gemeente Amsterdam, „150 jaar stadsreiniging: van kleingeld in de poep tot bijzondere vuilniswagens”, 4 listopada 2026 r.
(wnl)